اسقاط خودرو چه تأثیری بر مصرف سوخت و آلودگی هوا دارد؟
اسقاط خودرو چه تأثیری بر مصرف سوخت و آلودگی هوا دارد؟
خودروهای فرسوده فقط یک مسئله مربوط به سن خودرو نیستند؛ تردد بخشی از ناوگان فرسوده میتواند با مصرف بیشتر سوخت و انتشار بیشتر آلایندهها همراه باشد. به همین دلیل، اسقاط و نوسازی ناوگان فرسوده یکی از راهکارهایی است که برای مدیریت مصرف انرژی و کاهش آلایندگی ناشی از حملونقل مورد توجه قرار میگیرد.
بر اساس اظهارات رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست، هر خودروی فرسوده بهطور متوسط میتواند حدود ۹ برابر یک خودروی نوشماره آلایندگی و حدود دو برابر آن مصرف سوخت داشته باشد. همین موضوع نشان میدهد که اسقاط خودروهای فرسوده، در صورت جایگزینی با وسایل نقلیه کممصرفتر و کمآلایندهتر، میتواند هم در مدیریت مصرف سوخت و هم در کاهش انتشار آلایندهها مؤثر باشد.
چرا خودروهای فرسوده سوخت بیشتری مصرف میکنند؟
با افزایش عمر و کارکرد خودرو، وضعیت فنی آن میتواند تحت تأثیر فرسایش قطعات و کاهش عملکرد برخی سیستمها قرار بگیرد. وضعیت موتور، سیستم سوخترسانی، احتراق، سنسورها و تجهیزات کنترل آلایندگی از جمله عواملی هستند که میتوانند بر مصرف سوخت خودرو اثر بگذارند.
البته صرفاً قدیمی بودن یک خودرو به این معنا نیست که مصرف سوخت آن دقیقاً مقدار مشخصی بیشتر است. نوع خودرو، وضعیت نگهداری، فناوری موتور و شرایط فنی نیز اهمیت دارند.
با این حال، در مقیاس ناوگان، آمارهای رسمی نشان میدهند خودروهای فرسوده میتوانند مصرف سوخت بهمراتب بیشتری داشته باشند. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم در سال ۱۴۰۴ اعلام کرده است که مصرف سوخت یک خودروی فرسوده بهطور متوسط حدود دو برابر خودروی نوشماره است.
بنابراین، وقتی تعداد زیادی خودروی فرسوده همچنان در حال تردد باشند، اثر تجمعی مصرف اضافی آنها میتواند بر مصرف سوخت کشور قابل توجه باشد.
اسقاط خودرو چگونه باعث کاهش مصرف سوخت میشود؟
خود فرآیند اسقاط بهتنهایی مصرف سوخت یک خودروی دیگر را کاهش نمیدهد؛ اثر اصلی زمانی ایجاد میشود که خودروی فرسوده و پرمصرف از چرخه تردد خارج شود و نیاز حملونقل با خودرویی کممصرفتر یا شیوه حملونقل کارآمدتری تأمین شود.
برای مثال، اگر خودرویی با مصرف بالا از چرخه تردد خارج شده و خودروی جایگزین برای پیمایش مشابه سوخت کمتری مصرف کند، میزان سوخت موردنیاز برای انجام همان سفر کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل، نوسازی ناوگان در کنار اسقاط خودروهای فرسوده یکی از ابزارهای مدیریت مصرف انرژی در بخش حملونقل محسوب میشود.
خودروهای فرسوده چه تأثیری بر آلودگی هوا دارند؟
تأثیر ناوگان فرسوده بر آلودگی هوا یکی دیگر از دلایل اهمیت اسقاط خودرو است.
خودروها در زمان فعالیت، بسته به نوع موتور، سوخت، استاندارد آلایندگی و وضعیت فنی میتوانند آلایندههایی مانند مونوکسیدکربن، اکسیدهای نیتروژن و هیدروکربنهای نسوخته منتشر کنند. میزان انتشار این آلایندهها در خودروهایی که سیستم موتور یا کنترل آلایندگی آنها عملکرد مناسبی ندارد، میتواند افزایش پیدا کند.
در دیماه ۱۴۰۴، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم اعلام کرد که در تهران حدود ۸ درصد ناوگان سواری فرسوده است، اما همین بخش حدود ۳۸ درصد از انتشار آلایندههای ناوگان سواری را به خود اختصاص میدهد.
همچنین طبق همین اظهارات، یک خودروی فرسوده بهطور متوسط حدود ۹ برابر خودروی نوشماره آلایندگی ایجاد میکند.
این اعداد نشان میدهند که تعداد خودروها تنها عامل تعیینکننده نیست؛ وضعیت فنی و میزان آلایندگی هر خودرو نیز اهمیت زیادی دارد.
آیا اسقاط خودرو واقعاً باعث کاهش آلودگی هوا میشود؟
در صورتی که یک خودروی فرسوده با آلایندگی بالا از چرخه تردد خارج شود، انتشار مستقیم آلایندههای همان وسیله نقلیه نیز متوقف میشود.
اما میزان اثر نهایی برنامه اسقاط بر کیفیت هوای یک شهر به عوامل دیگری هم بستگی دارد؛ از جمله:
تعداد خودروهای فرسودهای که از چرخه خارج میشوند
میزان پیمایش سالانه آنها
نوع وسیله نقلیه جایگزین
استاندارد آلایندگی خودروهای جدید
کیفیت سوخت
وضعیت معاینه فنی سایر خودروها
سهم حملونقل عمومی
وضعیت منابع ثابت آلاینده مانند صنایع
بنابراین نمیتوان گفت اسقاط خودرو بهتنهایی مشکل آلودگی هوا را حل میکند، اما خروج ناوگان فرسوده یکی از اقدامات مهم در مجموعه سیاستهای کنترل آلودگی ناشی از حملونقل است.
چرا تعداد کم خودروهای فرسوده میتواند سهم بالایی در آلایندگی داشته باشد؟
نکته قابل توجه در آمار تهران همین موضوع است.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم، حدود ۸ درصد ناوگان سواری تهران فرسوده است، در حالی که حدود ۳۸ درصد از انتشار آلایندههای این بخش به همین خودروها نسبت داده شده است.
علت این تفاوت را باید در میزان انتشار آلایندگی هر خودرو جستوجو کرد. یک خودروی جدیدتر که سیستم احتراق و تجهیزات کنترل آلایندگی آن بهدرستی کار میکنند، میتواند انتشار بسیار متفاوتی نسبت به یک خودروی فرسوده با شرایط فنی نامناسب داشته باشد.
در نتیجه، خارج کردن خودروهای پرآلاینده از چرخه میتواند از نظر سیاستگذاری محیطزیستی اهمیت بیشتری از صرفاً کاهش تعداد خودروها داشته باشد.
اسقاط خودرو چه ارتباطی با ناترازی انرژی دارد؟
موضوع خودروهای فرسوده فقط به آلودگی هوا محدود نیست.
وقتی یک خودرو برای پیمایش مسافت مشخص سوخت بیشتری مصرف میکند، ادامه فعالیت تعداد زیادی از این خودروها به معنای افزایش تقاضای سوخت در بخش حملونقل است.
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم نیز اسقاط ناوگان فرسوده را راهکاری مؤثر برای مواجهه همزمان با دو مسئله آلودگی هوا و ناترازی انرژی عنوان کرده است.
از این منظر، اسقاط خودرو فراتر از خارج کردن یک وسیله نقلیه قدیمی از خیابان است و میتواند بخشی از برنامه گستردهتر نوسازی ناوگان و بهینهسازی مصرف انرژی باشد.
آیا هر خودروی قدیمی الزاماً یک خودروی پرمصرف و آلاینده است؟
خیر. باید میان مفهوم «قدیمی بودن» و وضعیت قانونی و فنی «خودروی فرسوده» تفاوت قائل شد.
میزان آلایندگی و مصرف سوخت یک خودرو به عوامل مختلفی از جمله طراحی خودرو، سن، میزان کارکرد، کیفیت نگهداری، وضعیت موتور و سیستم کنترل آلایندگی بستگی دارد.
همچنین معیارهای قانونی فرسودگی وسایل نقلیه در آییننامههای مربوط تعیین شدهاند و برای انواع مختلف وسایل نقلیه یکسان نیستند.
بنابراین بهتر است درباره یک خودروی مشخص صرفاً بر اساس سال تولید آن درباره میزان دقیق مصرف یا آلایندگی قضاوت نشود.
اسقاط خودرو؛ از یک تصمیم شخصی تا یک اثر عمومی
ممکن است اسقاط یک خودرو در نگاه اول تصمیمی مربوط به مالک خودرو به نظر برسد، اما در مقیاس بزرگتر، خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد میتواند آثار عمومی نیز داشته باشد.
کاهش مصرف سوخت ناوگان، کاهش انتشار آلایندههای حملونقل، نوسازی وسایل نقلیه و بهبود وضعیت فنی ناوگان از مهمترین اهدافی هستند که برنامههای اسقاط و جایگزینی دنبال میکنند.
به همین دلیل، سرعت گرفتن فرآیند نوسازی ناوگان فرسوده میتواند هم از منظر انرژی و هم از منظر محیطزیست اهمیت داشته باشد.
اسقاط خودرو فرسوده در خراسان
مالکان خودروهای فرسوده برای انجام فرآیند اسقاط باید از مسیرهای رسمی و مراکز مجاز اقدام کنند.
مرکز اسقاط مطهر گسترش خراسان، کد ۲۰۲۷ در زمینه پذیرش و انجام فرآیند اسقاط خودروهای فرسوده فعالیت میکند و اولویت این مرکز، سرعت در رسیدگی به پروندههاست.
پیش از اقدام، بهتر است مالک خودرو شرایط روز طرحهای اسقاط، مدارک موردنیاز و وضعیت خودروی خود را بررسی کند تا فرآیند پرونده با اطلاعات کاملتری آغاز شود.
جمعبندی
اسقاط خودروهای فرسوده میتواند در کاهش مصرف سوخت و آلایندگی ناوگان حملونقل نقش داشته باشد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بر اساس آمار اعلامشده از سوی رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم، خودروهای فرسوده بهطور متوسط حدود دو برابر خودروهای نوشماره سوخت مصرف میکنند و میزان آلایندگی آنها میتواند حدود ۹ برابر باشد.
همچنین در تهران، حدود ۸ درصد ناوگان سواری که فرسوده اعلام شدهاند، حدود ۳۸ درصد از انتشار آلایندههای این بخش را به خود اختصاص دادهاند.
البته اسقاط خودرو بهتنهایی راهحل تمام مسائل مربوط به آلودگی هوا و مصرف انرژی نیست. کیفیت خودروهای جایگزین، استاندارد آلایندگی، کیفیت سوخت، معاینه فنی و توسعه حملونقل عمومی نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
با این حال، خروج خودروهای فرسوده و پرمصرف از چرخه تردد یکی از ابزارهای مهم برای کاهش مصرف انرژی و کنترل آلایندگی بخش حملونقل محسوب میشود.
سوالات متداول
خودرو فرسوده چقدر بیشتر سوخت مصرف میکند؟
طبق اعلام رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست، یک خودروی فرسوده بهطور متوسط حدود دو برابر یک خودروی نوشماره مصرف سوخت دارد. این عدد یک میانگین برای ناوگان است و نباید به همه خودروها بهصورت یکسان تعمیم داده شود.
خودرو فرسوده چقدر بیشتر آلودگی تولید میکند؟
بر اساس همان منبع، میزان آلایندگی یک خودروی فرسوده بهطور متوسط حدود ۹ برابر خودروی نوشماره اعلام شده است.
آیا اسقاط خودرو باعث کاهش مصرف بنزین میشود؟
در صورتی که خودروی فرسوده پرمصرف از چرخه خارج شود و نیاز حملونقل آن با خودروی کممصرفتر یا روش کارآمدتری تأمین شود، مصرف سوخت برای پیمایش مشابه میتواند کاهش پیدا کند.
برای اسقاط خودرو در خراسان به کجا مراجعه کنیم؟
مالکان واجد شرایط میتوانند فرآیند اسقاط را از مسیرهای رسمی دنبال کرده و برای انجام مراحل مربوط به مرکز اسقاط مجاز مراجعه کنند. مرکز اسقاط مطهر گسترش خراسان با کد ۲۰۲۷ یکی از مراکز فعال در این زمینه است.